Mijn Modelspoorbaan: bovenleiding
Inleiding | Bovenleidingssysteem | Proeftraject | Foto's |

Inleiding

Bij het opzetten en inrichten van mijn modelspoorbaan heb ik nooit overwogen om bovenleiding te installeren. Ik vond bovenleiding wel mooi maar zeer onhandig voor het werken op en langs de rails, het plaatsen van treinen op de rails en het ingrijpen na ontsporingen of op elkaar gebotste treinen.
Inmiddels heb ik die argumenten opzij geschoven en ben toch serieus aan het kijken of toepassing van bovenleiding, op delen van de baan, toepasbaar is. Op delen van de baan, want ik vind het niet nodig om bovenleiding aan te brengen op alle opstelsporen voor goederentreinen. Dat betekent dat alleen het hoofdtraject wordt voorzien van bovenleiding en alle opstelsporen bij het hoofdstation.
Een aardige uitdaging omdat ik zoals gezegd nooit rekening heb gehouden met bovenleiding en er langs de rails op veel plaatsen te weinig ruimte is voor het plaatsen van de bovenleidingsmasten.
De bovenleiding wordt overigens niet functioneel aangelegd. Omdat ik rijd met een digitaal meertreinenbesturingssysteem, waarbij de rijstroom verbonden is met de linker en rechter railstaaf, is het gebruik van bovenleiding voor stroomtoevoer naar treinen niet zinvol.
Verder ga ik ervoor zorgen dat de pantografen van treinen en locomotieven weliswaar omhoog staan, maar de bovenleiding niet daadwerkelijk raken om slijtage aan bovenleiding en rijdraad te voorkomen. Een kwestie van de pantograaf met een 'onzichtbaar' draadje vastzetten.

 

Keuze bovenleidingssysteem

Ik heb gekozen voor bovenleiding van Viessmann vanwege de eenvoudige montage van masten en bovenleiding. De bovenleiding wordt met een kliksysteem bevestigd aan de uitleggers aan de masten en daarom hoeft er niet gesoldeerd te worden aan de draden.
Omdat er langs het dubbelsporige hoofdtraject van mijn baan op diverse plaatsen te weinig ruimte is voor het plaatsen van bovenleidingsmasten links en rechts van beide sporen, kies ik voor een groot deel van het traject voor middenmasten. Die worden tussen beide sporen geplaatst en hebben aan beide zijden uitleggers om de bovenleidingsdraden boven beide sporen te bevestigen. Daar waar de ruimte tussen beide sporen te groot wordt, worden enkelvoudige masten naast het spoor geplaatst. En bij het station (met 5 opstelsporen) worden indien mogelijk portaalmasten geplaatst.

 

Proeftraject

Ik ben gestart met een proeftraject met middenmasten vanaf de tunnelingang linksboven op de baan.
De positie van de inmiddels geplaatste masten is op het volgende plaatje aangegeven met blauwe cirkeltjes.
Het groene kader geeft aan waar de sporen zijn ondertunneld en dus niet zichtbaar zijn. Aangezien de bovenleiding op mijn modelbaan niet functioneel hoeft te zijn, is het niet nodig om de sporen in de tunnels te voorzien van bovenleiding: slechts zover als het spiedende oog in de donkere tunnel reikt.

Bij de bocht in het traject worden in totaal 5 masten geplaatst, waarvan de eerste en de laatste bij het startpunt en eindpunt van de bocht. De overige 3 masten worden hiertussen geplaatst met een tussenliggende boogradius van 22,5 graden. Dat wordt geadviseerd door Viessmann, omdat anders de bovenleidingdraden in het midden tussen twee masten te ver buiten het railprofiel liggen waardoor de pantograaf van een loc makkelijk van de draad af kan schieten. Bij rechte trajecten kunnen zonder problemen de langste bovenleidingdraden van Viessmann worden gebruikt en de masten kunnen daardoor veel verder van elkaar worden geplaatst.
 
Het afneembare voetje van de middenmasten wordt midden tussen beide sporen geplaatst en vastgezet met het meegeleverde schroefje. De mast wordt daarna op het voetje geschoven. Uiteraard moet de ondergrond vlak zijn om te voorkomen dat de mast scheef zal staan.
 
 
Bij toepassing van middenmasten wordt het voetje midden tussen de sporen geplaatst en met de meegeleverde schroef vastgezet. Op deze foto is het voetje tegen de aandrijving van een wissel aangezet, die precies op de plek van een middenmast tussen de sporen lag. De mast kan vervolgens simpel op het voetje worden geschoven.

 

De draden worden daarna op de uitleggers geschoven. Dat gaat makkelijk door de omgebogen uiteinden om het kunsstof deel van de uitlegger te haken en daarna strak te trekken. Op rechte trajecten moeten de draden zigzag worden gelegd.
Het is natuurlijk het makkelijkst om bovenleidingdraden met de juiste afmetingen te gebruiken met omgebogen uiteinden. Die worden door Viessmann voor elk railsysteem en elke radius aangeboden, maar zijn niet overal makkelijk verkrijgbaar.
Ik heb voor een deel draad gebruikt met rechte uiteinden, waarvan de uiteinden dus zelf op de juiste lengte omgebogen moet worden. De speciale tang van Viessmann is vrij duur (EUR 40) en ik heb daarom een eigen tangetje met spitse punten gebruikt.
Oefening baart kunst, maar het blijft lastig om beide draden aan een uiteinde op precies dezelfde afstand om te buigen. Het gebruik van een malletje kan helpen om het ombuigpunt op beide draden op de juiste plek te markeren, voordat de uiteinden worden omgebogen.
Kant-en-klaar omgebogen draden van Viessmann kunnen makkelijk strak op de uitlegger worden bevestigd. Zelf gebogen uiteinden moeten mogelijk worden aangeknepen. Eventueel kunnen draden worden gefixeerd met een drupje soldeer (de draden laten zich makkelijk solderen), maar dat bemoeilijkt uiteraard het loshalen van de draden.
 
Deze foto laat zien op welke wijze de bovenleiding-draden worden bevestigd aan de uitleggers aan de middenmast. De haakjes aan de draden liggen nog niet netjes tegen elkaar en moeten nog worden gefixeerd.

 

Foto's

In een bocht staan de masten op veel kortere afstand van elkaar dan op rechte trajecten. Vijf masten zijn nodig voor een bocht van 90 graden, wanneer aan het begin en einde van de boog een mast wordt geplaatst. De bovenleiding-draden liggen altijd recht en worden nooit met de bocht meegebogen.

De pantograaf van loc 1772 zweeft onder de bovenleiding-draden. Aangezien de bovenleiding niet functioneel hoeft te zijn, voorkomt dit slijtage aan de pantograaf en de bovenleiding. Bovendien hoeven de draden niet super-netjes gelegd te worden wat anders in gebogen trajecten absoluut wordt vereist om te voorkomen dat de pantograaf van de draad afglijdt.


Website gertvanvoorst.nl - © Gert van Voorst - Gewijzigd op 28-06-2012.