Mijn Modelspoorbaan: treinprojecten

De grasgroene Mat 46 van Rivarossi

 
WAARSCHUWING
De garantie op modelspoor-artikelen kan komen te vervallen wanneer wijzigingen
worden aangebracht. Klik op het gevarenlogo om meer over dit onderwerp te lezen.
 

Inleiding
Rivarossi heeft eind december 2010 de grasgroene versie van de Mat 46 (de elektrische muizeneus) met treinnummer 289 zonder blauwe reclamebanen uitgebracht. Het gaat om een verbeterde versie van het model dat Lima al eerder leverde.
 
De Mat 46 van Rivarossi.

Dit zijn de voornaamste verbeteringen die Rivarossi heeft aangebracht:
- er moest wel een vervanging komen voor de Lima motor van destijds en die is er: de motor met cardan-aandrijving naar de wielen in één draaistel is mooi compact en laag in het chassis weggewerkt en niet zichtbaar door de ramen. De beide assen in één draaistel worden aangedreven, de beide wielen aan de binnenste as zijn uitgerust met antislip bandjes.
- er is nu LED frontverlichting met 2 gele en 1 witte lamp voor de omgekeerd L sein verlichting en 2 rode sluitlichten.
- voor digitale rijders zijn zowel de motorbak als de motorloze bak uitgerust met een 8-polige NEM-printsteker voor aansluiting van een decoder resp. functiedecoder.
 
Voor meer informatie over de buiten- en binnenkant van het model met veel foto's van de diverse uitvoeringen van de Mat 46 van Rivarossi: zie de website Het Groterdam Project.
 
 
Een foto van het model met het aanzicht op de motorloze bak, de kap van de motorbak staat nog omhoog.

De compacte en laag ingebouwde motor met cardan-aandrijving naar één draaistel wordt zichtbaar na het afnemen van de kap en de binneninrichting.

 
 

Het afnemen van de kap
Wie digitaal rijdt moet een decoder plaatsen en dus moet de kap eraf.
Volgens de artikelen over de Mat 46 op de website van "Het Groterdam Project" is dat een kwestie van met stevige nagels of houten prikkers de rand tussen het chassis en de kap openwrikken.
Bij mij is dat bij de motorbak zeker niet gelukt. Na twee gebroken nagels heb ik het geprobeerd met stukjes hard plastic en daarmee had ik na ettelijke pogingen uiteindelijk succes. Ik kreeg later een tip dat strookjes van een oud bankpasje ook gebruikt kunnen worden, dat zal ik een volgende keer zeker proberen.
De kap bleek met lijmresten te zijn gefixeerd op de onderbak en was daardoor lastig te openen. Bij de motorloze bak ging het veel makkelijker: daar waren geen lijmresten aanwezig.
Het is dus toch een kwestie van de rand tussen de kap en de onderbak met een nagel of een ander dun en hard voorwerp openwrikken Daarbij natuurlijk oppassen om niet uit te schieten op de zijwand, want dat kan krassen in de lak veroorzaken, hoe zou ik dat weten... Gebruik zeker geen metalen schroevendraaier!
 
Ok, het lichten van de kap kon haast niet lastiger gaan dan bij de Artitec DE-1, maar niettemin: wat een gepruts, waarom al dit gedoe om "even" een decoder plaatsen?
 
En ook van de motorloze bak moet de kap eraf, want daar moet een functiedecoder worden geplaatst om de frontverlichting te schakelen.
 
Overigens verloopt het losnemen van de kap mogelijk wat makkelijker wanneer het groene afdekplaatje aan de koppelzijde van beide bakken wordt verwijderd. Dat zit met 4 plastic pinnetjes en helaas wat lijm in de achterwand van beide bakken vast. Kan eraf door wat voorzichtig wrikken met een schroevendraaier, maar daarbij kunnen plastic pennetjes afbreken, wat bij mij gebeurde. Wanneer dat kapje is verwijderd kan de achterzijde van het chassis aan de achterzijde met behulp van een schroevendraaier omlaag gewrikt worden en dan is het makkelijker om vanaf de achterzijde de kap los te wrikken van het chassis.
Nog een tip voordat een poging wordt ondernemen om de kap te lichten: verwijder de fragiele bliksemafleiders van het dak van beide kappen, want de kans dat die worden beschadigd is redelijk groot en ze zijn op dit moment niet los te bestellen. Gewoon omhoog trekken, ze zitten met een plastic pennetje en wat lijm vast in het gaatje midden op het dak.
 
 
Deze fragiele opzetjes op het dak kunnen het best worden verwijderd wanneer de kappen van de bakken worden gelicht om beschadiging te voorkomen

 
 

De groene kappen voorzichtig van de achterzijde afnemen: het kan zijn dat plastic pennetjes afbreken, wat bij mij bij de twee met een gele cirkel gemarkeerde pennetjes gebeurde...
Dat vergemakkelijkt echter het afnemen van de kappen met behulp van een schroevendraaier, zoals hier op de foto zichtbaar.
Op deze foto is de kap echter al los, ik had geen zin om de kap voor het maken van de foto weer te fixeren...

 
De kap van de motorloze bak kon redelijk makkelijk worden afgenomen. De plastic stutjes aan de onderzijde van de kap (geel gemarkeerd, aan beide kanten twee stuks) zitten er nog aan.

 
Bij de motorbak zijn de stutjes (op de geel gemarkeerde plekken) echter allemaal afgebroken bij het kosnemen van de kap. Komt mede omdat de kap aan beide zijden aan het chassis was gefixeerd door lijmresten (bij de groen gemarkeerde cirkels).

 
 

Een decoder plaatsen in de motorbak
In de motorbak moet de binneninrichting worden losgemaakt met 2 schroefjes. Dan komt de motor met de cardan-aandrijving in beeld en een printplaatje. Dat printplaatje zit met 2 schroefjes vast en wanneer die worden losgedraaid blijkt aan de onderzijde een 8-polige NEM-contrasteker te zitten voor de decoder.
Ik heb eerst getest met een Lenz Standard+ decoder, later ook met een Lenz Silver en een Lenz LE 131 en de laatste decoder wordt nu gebruikt.
Voor de decoder is voldoende ruimte aanwezig.
 
 
De binneninrichting is verwijderd en het printplaatje losgeschroefd en omgedraaid: de decoder (op de foto een Lenz standard+, uiteindelijk is er een Lenz LE131 ingekomen) kan worden geplaatst.

 
De decoder is gefixeerd met een stukje dubbelzijdig tape op de bodem van het chassis.

 
De bedrading is met "de Chinese slag" op de printplaat gesoldeerd...

 
 

Een functiedecoder plaatsen in de motorloze bak
Wie digitaal rijdt moet voor een functionele frontverlichting in de motorloze bak ook hier een decoder plaatsen, een functiedecoder volstaat. Er is namelijk geen doorgaande elektrische verbinding van de rijspanning of de verlichting tussen beide bakken.
Ik heb destijds de Mat 46 van Lima gekocht en heb toen zelf extra draad-verbindingen gelegd voor een betere stroomverbinding en het doorkoppelen van de frontverlichting, maar dat was geen succes. Het hinderde namelijk de beweging van het model door bogen waardoor het treinstel vaak ontspoorde. En het Jacobs draaistel was toen al een zwak punt, zeker wanneer het treinstel door wisselstraten moest rijden met meerdere achter elkaar geplaatste tegengestelde bogen, en op dit punt is het model van Rivarossi niet verbeterd. Dus toch maar een functiedecoder plaatsen.
Mijn keuze is gevallen op de compacte Tams FD-R. Ik heb hierin het adres van de trein geprogrammeerd (289) en in CV29 bit 0 "1" gemaakt: frontverlichting omkeren.

 
 
Het printje voor de functiedecoder in de motorloze bak zit bijna tegen het plafond ingebouwd. Wel lastig wanneer je hier binnenverlichting wilt aanbrengen, de beide compartimenten blijven donker.
Het machinistenhuis heeft overigens geen apart achterwandje en geen interieur, dat maakt inbouw van binnenverlichting ook lastig.

De functiedecoder Tams FD-R is zo klein, dat het makkelijk past op de print. Ik heb er een ingekorte NEM-kabel van een defecte decoder op gesoldeerd en kon de functiedecoder dus zo in de NEM-aansluiting op de print steken.

 
 

Bedrading van het Jacobs draaistel
De soldering van de draden aan de stroomafnemers op het Jacobs draaaistel bleken bij mijn Mat 46, net uit de doos, aan de ene zijde helemaal los en aan de andere zijde bijna. En bijna werd helemaal tijdens de pogingen om de kap te lichten. Een slechte constructie, want in elke boog wordt aan de draad ter plekke van de soldering getrokken: de draden zullen daarom vermoedelijk na korte tijd opnieuw losraken.
Ik heb dat verbeterd door ander draad te gebruiken en te fixeren aan de imitatie rubberbalk met zwart ijzerdraad. Er wordt zo tijdens het rijden door bogen niet meer aan de soldering getrokken. Ik heb aan beide kanten een dubbele draad gesoldeerd, de ene gaat naar de motorbak en de andere naar de motorloze bak: alle stroomopnemers, ook die in de motorloze bak, doen mee met de stroomtoevoer voor beide decoders.
 
 
De afgebroken gesoldeerde draden van de stroomafnemers van het gemeenschappelijk draaistel.

De nieuwe dubbele draden, vastgezet met zwart ijzergaren.

Hier is de nieuwe bedrading vanaf de stroomafnemers op het Jacobs draaistel ingevoerd in de motorbak en aangesloten op de print in de motorbak. Het van buiten af zichtbare deel van de bedrading ligt in een lus, om het rijden door bogen zo min mogelijk te hinderen, en wordt later geheel zwart gemaakt met een zwarte stift.
De foto laat ook zien dat de V-vorm voor de geleiding van het Jacobs draaistel is ingesmeerd met vet, dat vermindert de kans op ontsporingen in bogen.

De beide bakken worden elektrisch met elkaar verbonden voor een betere stroomtoevoer voor beide decoders. Dat is natuurlijk erg onhandig maar ik weet geen andere oplossing.

 
 

Bedrading van het aangedreven draaistel
Ook de bedrading van het aangedreven kopdraaistel brak na een aantal testritten af nabij de soldering op de stroomafnemers. Hier heb ik de bedrading vervangen door degelijker draad en boven de cardankop samengebonden met een trekbandje.
 
 
Ook bij het aangedreven draaistel brak de bedrading nabij de soldering en ook hier heb ik andere draden gesoldeerd.
De foto toont ook de constructie van de stroomafnemers: typisch Lima en dus goedkoop en gebrekkig!

De bedrading vanaf de stroomafnemers is boven de cardankoppeling samengebonden met een trekbandje (geel gemarkeerd).
De bedrading voor de gele frontlampen is met superlijm bovenop de rand van het motorchassis vastgezet en kan zo de beweging van het draaistel door bogen niet hinderen (groen gemarkeerd).
De relatief dikke draden vanaf de stroomafnemers zijn met een superlijm vastgezet in de gelijding op het motorchassis (blauw gemarkeerd).
Bij de rode markeringen: dit zijn stukjes Chinees kwaliteitskleefband, dat de bedrading in bedwang moeten houden.
Aan de bovenzijde van de bevestiging van draaistel in het chassis (de "draaikom", onder de kop van de cardankoppeling nabij het tandwielhuis) heb ik ook wat vet gesmeerd voor een ongehinderde loop door bogen, aan de onderzijde was dit al af fabriek gedaan.

De bedrading van de stroomafnemers hangt vrij boven de cardankoppeling en zorgt zo voor een ongehinderde beweging van het draaistel in bogen.
Voor degenen die twijfelen of de figuur van de machinist een vinger omhoog steekt: ik ben er tamelijk zeker van dat hij dat doet en het is volgens mij de middelste vinger!

 
 

Inbouw van binnenverlichting
Daar begin ik niet aan.
De bakken zijn er niet op voorbereid en er moet het nodige worden gedaan om een LED-strip van Digirails in te bouwen.
Weliswaar is de railspanning voor de voeding van de strips in beide bakken makkelijk bereikbaar, maar de cabines in beide koppen zijn, om maar iets te noemen, niet voorzien van achterwand of interieur, dus die moet zelf worden gefabriekt om te voorkomen dat het licht van de strips door de voorruiten naar buiten schijnt.
Ook moet in de motorloze bak het printje boven een deel van het interieur elders worden ondergebracht, omdat anders twee compartimenten onverlicht moeten blijven.
Verder vallen de afdekkap over de motor en het tamelijk eentonige groen van de binneninrichting wel erg op met binnenverlichting (wat dat betreft zijn we natuurlijk ongelooflijk verwend met het fantastische interieur in de Artitec DE-1).
Wanneer mijn oordeel over dit model in alle andere opzichten overwegend positief zou zijn geweest, dan zou mij dat zeker hebben gestimuleerd om toch binnenverlichting in te bouwen, maar dat is dus niet het geval.
 
 

Eindconclusie
Ik begin toch even positief: de Mat 46 van Rivarossi is een, van de buitenkant bekeken, herkenbaar en tamelijk netjes uitgevoerd model van een markant Nederlands treinstel met een motor-aandrijving die van buitenaf niet zichtbaar is en met goede LED frontverlichting. In een vitrine komt het model goed tot zijn recht, zeker wanneer ook alle meegeleverde trapjes worden aangebracht, wat normaal niet mogelijk is omdat het model dan niet door bogen kan rijden.
 
De voorzijde van de motorloze bak met de geel-witte lampen en de rode sluitlichten.

 

Maar verder vallen vooral de minder positieve punten op:

  • Het kost nogal wat moeite om de decoder en de functiedecoder in te bouwen met als dieptepunt het gepruts wat nodig is om de kappen af te nemen, zeker wanneer dat bij één van de bakken blijkt te worden veroorzaakt doordat de kap op enkele plaatsen is vastgelijmd aan het chassis.
  • Het Jacobs draaistel ontspoort vrij vaak en het gebeurt altijd wanneer de trein door enkele tegengestelde bogen in een wisselstraat met Fleischmann Profirail rijdt; ik weet niet of dit een typisch probleem is bij Profirail. Het Jacobs draaistel ontspoort bij het puntstuk van de wissels en zorgt dan altijd voor een fijne kortsluiting: ik heb de draad van de stroomafnemer op de wielen diverse keren fel zien oplichten door de kortsluitstroom van enkele ampères. Dat kan zeker niet positief bijdragen tot een jarenlang probleemloos functioneren van de stroomafnemers. Het Lima model van weleer had ook al last van dezelfde neiging tot ontsporen en Rivarossi heeft op dit punt kennelijk niets aan het model verbeterd. Overigens heeft het insmeren met vet van de V-vormige gleuf in de bodem van de motorbak voor de geleiding van het Jacobs draaistel ervoor gezorgd dat het aantal ontsporingen duidelijk afneemt.
  • Ook het aangedreven draaistel blijkt regelmatig te ontsporen bij wissels in krappe bogen en merkwaardig genoeg soms ook nadat het draaistel ná een krappe boog weer recht is komen te staan en dan door een wissel moet rijden. Dit treedt met name op wanneer de aangedreven bak voorop rijdt.
    Ik heb enkele verbeteringen aangebracht om hinder door de bedrading, met name vanaf de stroomafnemers, te minimaliseren, maar dat blijkt toch niet voldoende.
    Het model is kennelijk niet geconstrueerd om door krappe bogen te rijden, die helaas op mijn baan voorkomen (en waar overigens geen enkele andere trein problemen mee heeft).
  • Er zit een onbalans in de overbrenging van de motor naar de wielen, ik weet niet of het in de cardan koppeling of in de tandwielkast zit. De onbalans is met name hoorbaar wanneer de trein met lage snelheid rijdt en vooral wanneer de motorbak aan kop gaat. De onbalans is ook voelbaar doordat het treinstel en zelfs de treintafel vibreert! In bochten is af en toe een geluid hoorbaar dat doet denken aan het blokkeren van de wielen met antislipbandjes.
  • Ik heb het model aanvankelijk getest met een Lenz Standard+ decoder, later met een Lenz Silver decoder en het oude type Lenz LE131. De rijeigenschappen van alle decoders waren nagenoeg vergelijkbaar en de Lenz LE131 heb ik maar laten zitten, immers waarom zou je een moderne decoder plaatsen in een model dat toch niet netjes rijdt?
    Bij lage snelheden rijdt het model ongelijkmatig en stoterig, dat is ook aan het motorgeluid goed hoorbaar. Pas vanaf een middelmatig ingestelde snelheid rijdt het model duidelijk beter.
  • De stroomafnemers zijn slecht van kwaliteit en bestaan uit tamelijk dun verend draad, mogelijk fosforbrons draad. Op deze draad kan niet worden gesoldeerd en dus wordt daarvoor een zwart gemaakt messing plaatje gebruikt dat tegen het verende draad wordt gedrukt (gefixeerd met 2 schroefjes) en zo voor twijfelachtig contact zorgt.
    De stroomafnemers blijken na diverse testritten, waarbij herhaaldelijk een kortsluiting optrad doordat een draaistel ontspoorde, merkbaar slechter te functioneren.
  • Diverse schakeldraden die op de stroomafnemers zijn gesoldeerd blijken na enige tijd ter plekke van de soldering af te breken. De kern van de schakeldraden bestaat uit een bundeltje koperen draadjes die geleidelijk één voor één afbreken. Dat was direct na het uit de doos halen van het model het geval aan één zijde van het Jacobs draaistel, later gebeurde dat ook aan de andere zijde van datzelfde draaistel. En tijdens proefritten liet ook één van de draden in het aangedreven draaistel los bij de soldering, ook hier waren de koperdraadjes in de kabel afgebroken en bij de andere zou dat ook spoedig gebeuren. In alle gevallen werd de breuk veroorzaakt doordat er voortdurend aan de kabel ter plekke van de soldering wordt getrokken wanneer het model door bogen rijdt. Ik heb diverse draden vervangen en er zo goed als mogelijk voor gezorgd dat breuk minder snel optreedt.
  • De elektrische bedrading in het hele treinstel is bijzonder slecht gesoldeerd.
  • Het model heeft geen doorgaande elektrische verbinding tussen beide bakken voor de stroomtoevoer en het doorkoppelen van de frontverlichting. Daardoor is er een extra functiedecoder nodig voor de frontverlichting in de motorloze bak en het is een extra reden voor het makkelijk haperen van de stroomtoevoer vanaf de wielen.
  • Het model is niet voorbereid voor de inbouw van binnenverlichting en het kost relatief veel moeite om dat zelf te doen door bijvoorbeeld LED-strips van Digirails in te bouwen: er moeten bijvoorbeeld lichtdichte wandjes achter de cabines van de machinist worden gemaakt, en het interieur moet worden geschilderd want dat is wel erg eentonig groen.
  • De prijs van het model is fors, zeker wanneer wordt bedacht dat digitale rijders ook nog een gewone decoder en functiedecoder moeten aanschaffen. En al helemaal gezien de uitermate tijfelachtige kwaliteit en rijeigenschappen van het model.
    Een vergelijking met andere modellen gaat natuurlijk op vele punten mank, maar voor veel minder geld kan, om maar iets te noemen, het voortreffelijk uitgevoerde model van de DB Talent-II, een uit vier bakken bestaand modern treinstel van Piko (maar natuurlijk "made in China") worden gekocht: het plaatsen van een decoder is bij dat model een kwestie van het openschuiven van een luikje aan de onderzijde van de motorbak en de decoder kan zo worden geplaatst. Slechts enkele minuten werk en dan kan direct zonder verder gedoe en zonder haperen van de stroomtoevoer worden gereden door de meest complexe wisselstraten!
    Of neem de Artitec DE-1, weliswaar een veel duurder model, ook "made in China". Daar heb ik best veel kritiek over gespuid op deze website, maar dat model zet je na uitpakken op de rails en het rijdt direct rustig en stabiel zoevend rond (en de valse snor kan ik zonder mijn leesbrilletje toch niet zien).
 
Een hele waslijst met voornamelijk minpunten dus.
Wanneer het anno 2010 enkele dagen kost voordat een nieuw treintje kan rijden op de baan en het rijgedrag blijft na moeizaam prutswerk nog ver onder de maat, en ook al gaat het om het model van een markant Nederlands elektrisch treinstel uit het verleden, dan kan mijn eindoordeel bepaald niet overwegend positief zijn en is dat voor mij zelfs reden om zo'n model met superstip op de hoogste (en enige) plaats te zetten op de lijst met misaankopen van het jaar 2010.
Wanneer ik verder bedenk dat andere modellen van Lima/Rivarossi, en dan met name de Regiorunner van Lima, die in vrijwel ongewijzigde vorm nu verkrijgbaar is bij Rivarossi, mij ook nooit hebben kunnen overtuigen door positief rijgedrag, dan durf ik hierbij het merk Rivarossi en de overige hobby-merken van Hornby International tot nader order in de ban te doen totdat iemand mij in wel héél positieve zin kan overtuigen van overduidelijk verbeterde kwaliteit en rijeigenschappen.
 
 

Het model heeft nog niet de blauwe reclamebanen. Ik heb die zelf maar even aan beide zijden aangebracht met een passende reclametekst.

 
 
 

Postscriptum 1
Het model van de elektrische muizeneus, de Mat 46, mag af en toe op mijn modelbaan meerijden onder besturing van programma Koploper.
Weliswaar via zwaar afgebakende routes waarin alle voor dit model moeilijke bogen en wissels zijn uitgesloten.
Af en toe springen daarbij de tranen bijna in mijn, uh, ogen, wanneer het model op deerniswekkende wijze steeds weer dapper kreunend en steunend zijn rondjes maakt en dat toch nog verrassend lang volhoudt...

 

Postscriptum 2
Ik heb het model alsnog getest met analoge baanspanning op een testbaantje, daartoe tegen beter weten in aangezet door "externe invloeden", en eigenlijk had ik hiermee natuurlijk moeten beginnen, maar op alleen maar een stukje rechte rail gaat dat natuurlijk niet zo makkelijk. Ik heb mij echter voorgenomen om voortaan elke nieuwe aankoop zo uit de doos uitgebreid analoog te testen en de motor analoog te laten inrijden en speciaal voor dat doel heb ik een testbaantje met railovaal gebouwd.
Voor de test heb ik de decoder verwijderd en de standaard brugstekker, waarmee een digitaal voorbereid modelspoortreintje altijd wordt afgeleverd, teruggezet.
Het resultaat van de test: ook analoog rijdt het model belazerd slecht. Pas bij een spanning tussen 6 en 7 Volt begint het model te rijden en bij constant blijvende spanning (uit een professioneel laboratorium power supply) rijdt het model met een zeer variabele snelheid, dan weer sneller en dan weer langzamer. Wanneer de spanning wordt verlaagd tot onder 6 Volt gaat het model stil staan en komt pas weer op gang bij een forse overspanning.
Ook nu blijkt dat het model veel slechter en luidruchtiger rijdt met de motorbak aan kop dan met de motorloze bak voorop. Er blijkt dus wel degelijk een onbalans in de overbrenging te zitten.
 
Verder heb ik het model op de digitale baan getest met een andere decoder, een Uhlenbrock 76320. En ik moet eerlijk zeggen: dat geeft een beter rijgedrag vooral bij lagere snelheden. De klaaglijke zoemtoon moet voor lief worden genomen maar past goed bij het model. Echter in krappe bogen gaat het model stilstaan met evenzo klaaglijk zoemende motor en rijdt pas na een duwtje verder. Ik heb dat verder niet onderzocht en de Lenz 131 decoder weer teruggezet; daarmee rijdt het model, weliswaar kreunend en steunend, zonder te stoppen door elke niet al te krappe boog.
 
Hebben deze extra acties mij nog iets positiefs opgeleverd? Helaas niet, ze bevestigen slechts ten overvloede wat ik natuurlijk al lang wist: de Rivarossi Mat 46 is en blijft een ondermaats hobbymodel.

 
 


Website gertvanvoorst.nl - © Gert van Voorst - Gewijzigd op 15-12-2017.